Bayern München is goed gestart aan het seizoen 2025/2026. Der Rekordmeister staat eerste in de Bundesliga, met op het moment van schrijven achttien punten uit zes gespeelde wedstrijden en ook in de Champions League voert de ploeg van Vincent Kompany de lijst aan na twee gespeelde wedstrijden. Hoog tijd om eens in te zoomen op het spel van Bayern. Bayern bouwt op vanuit een 1:3:1:4:2 formatie.
De trainer van Bayern München, Vincent Kompany, voetbalde bij Anderlecht, Hamburger SV en Manchester City. Hij begon zijn trainerscarrière bij Anderlecht, alvorens hij de overstap maakte naar het Engelse Burnley. Bij Burnley werd Kompany kampioen in de Championship met Pep Guardiola-achtig voetbal. Een analyse daarvan verscheen in De Voetbaltrainer 272. Burnley degradeerde een jaar later weer uit de Premier League, maar de directie van Bayern München had ruim twaalf miljoen euro over om Kompany aan te trekken als nieuwe trainer. Het legde ze geen windeieren, want Kompany werd in zijn eerste seizoen direct kampioen met Bayern. Voor deze analyse zijn de wedstrijden tegen Hamburger SV (5-0 winst), Chelsea (3-1 winst) en Hoffenheim (4-1 winst) bekeken.
Aanvallen
Opbouwen op eigen helft
Het vaststellen van de basisformatie van Bayern is al een uitdaging op zich. Van de 1:4:2:3:1 formatie die op papier staat, blijft in de praktijk weinig over. Heeft Bayern op eigen helft de bal, dan heeft de formatie het meeste weg van een 1:3:1:4:2 of 1:4:2:2:2. De twee spitsen die in beide formaties worden genoemd, staan niet in de as van het veld, maar houden het veld breed aan de zijkant. Harry Kane beweegt als spits juist het middenveld in, om daar het overtal te maken. Bayern eindigt dan in de structuur die te zien is in afbeelding 1.
Deze structuur heeft een aantal voordelen voor Bayern. De tegenstander wordt namelijk tot verschillende keuzes gedwongen. Ten eerste moeten zij bepalen hoe ze druk willen geven op de drie opbouwende spelers en de keeper. Doen ze dat met minder dan drie spelers, dan kan Bayern vaak relatief eenvoudig onder de druk uit spelen. Bayern heeft dan immers een overtal van twee. De tweede vraag waar de tegenstander voor staat, is hoe ze het overtal van Bayern op het middenveld willen opvangen. Kane zakt als spits helemaal het middenveld in, terwijl beide backs ook geregeld in het middenveld opduiken. Bayern komt hierdoor geregeld met vier of vijf spelers in de as van het veld uit. De derde vraag voor de tegenstander is of ze gaan doordekken van achteruit. Een befaamd recept dat in het hedendaagse voetbal steeds meer wordt gebruikt, is om overal 1:1 te gaan staan wanneer een elftal niet goed druk krijgt op de opbouw van de tegenstander. Echter, wanneer teams tegen deze structuur van Bayern 1:1 gaan staan, laten ze een groot gat in het centrum van de verdediging achter. Bayern kan dan de bal in de open ruimte spelen waar de buitenspelers 1:1 staan of waar een van de spelers vanuit het middenveld een loopactie in kan maken (afbeelding 2).
Aanvallen halverwege het veld
Er zijn een aantal principes die we in de aanval van Bayern vaak terug zien komen. Ten eerste is Bayern vrijwel constant bezig om de ruimte achter de verdediging van de tegenstander aan te vallen. Dit gebeurt op verschillende momenten. Het eerste moment is wanneer de bal wordt verplaatst van de zijkant van het veld naar de as. Er wordt dan vaak een loopactie in de diepte gemaakt vanaf de andere kant van het veld. Het zijn vaak de backs die voor de diepte zorgen. Door diep te lopen vanaf de andere kant van het veld loop je buiten het gezichtsveld van de verdedigers waardoor de loopactie moeilijk op te pakken is. (zie afbeelding 3).
Dit heeft een aantal voordelen voor Bayern. Wordt de back niet gevolgd en ligt de passlijn open, dan kan er direct een speler in de ruimte achter de verdediging worden gevonden. Knijpt de back van de tegenstander naar binnen om de loopactie op te vangen, dan komt de buitenspeler van Bayern aan de zijkant vrij. En stel dat de loopactie van de back ervoor zorgt dat de verdediger van Chelsea gaat twijfelen en daarop besluit om niet door te dekken, dan heeft Bayern weer een vrije speler op het middenveld.
Het tweede moment waarop we vaak loopacties in de diepte tegenkomen bij Bayern, zien we na een kantwissel. Wordt de bal van de ene kant naar de buitenspeler aan de andere kant verplaatst, dan maakt de back aan die kant direct een over- of underlap. Dit zorgt ervoor dat Bayern snel een 2:1-situatie aan de zijkant kan creëren, of dat verdedigers vanuit de as overkomen om het ondertal op te lossen waardoor er weer ruimte in het centrum gecreëerd wordt.
Het derde moment is wanneer de laatste lijn van de tegenstander uit balans is. Het is dan vaak de contraback van Bayern die een loopactie de diepte in maakt tussen de back en de centrale verdediger van de tegenpartij (zie afbeelding 4).
De backs van Bayern zijn sowieso lastig op te vangen voor tegenstanders. Wanneer de tegenstander ervoor kiest om de buitenspelers mee te laten lopen met de backs van Bayern, wordt de zijkant van het veld opengetrokken. De backs van Bayern gaan immers aan de binnenkant spelen of maken loopacties de diepte in. Loopt de buitenspeler van de tegenpartij mee, dan ligt de pass naar de buitenspeler van Bayern open. Vangt de tegenstander het meer vanuit de zone op, dan creëert Bayern met de backs een overtal in de as van het veld. Bayern is een elftal dat verder voornamelijk positie lijkt te kiezen op basis van principes en minder op basis van vaste patronen of structuren. Zo wordt er door de spelers in de as van het veld steeds een overtal rondom de bal gecreëerd om onder de druk van de tegenstander uit te spelen. Daarnaast zien we vaak het principe terug dat de zijkant met één speler wordt bezet. Beweegt een van de backs bijvoorbeeld een keer naar de zijkant, dan beweegt de buitenspeler aan die kant direct naar binnen om zijn plek in de as over te nemen. Dit alles maakt Bayern een erg flexibel elftal met veel positiewisselingen.
Aanvallen hoog op het veld
Hoog op het veld zijn er een aantal zones die Bayern voornamelijk aanvalt. Ten eerste probeert de ploeg spelers tussen de linies te bereiken, die vervolgens een steekpass kunnen geven, de zestien in (zie afbeelding 5). De tweede zone die Bayern vaak aanvalt is de zone aan de zijkant van het zestienmetergebied. Vanaf daar wordt een lage of teruggetrokken voorzet gespeeld of eventueel een hoge chipbal naar de tweede paal. De derde zone die Bayern vaak gebruikt om tot kansen te komen, is de ruimte in de halfspace, net buiten het zestienmetergebied. Vanaf daar wordt een voorzet richting de tweede paal gespeeld (zie afbeelding 6). Bayern beschikt daarnaast over vaardige buitenspelers die regelmatig met een actie of combinatie hun directe tegenstander proberen te passeren om vervolgens te schieten.
Verdedigen
Verdedigen hoog op het veld
In het verdedigen kiest Bayern voor een recept dat we de laatste tijd steeds vaker zien: overal op het veld wordt er 1:1 verdedigd (zie afbeelding 7). Meestal zijn het de spits en een buitenspeler die drukzetten op de twee centrale verdedigers en stapt er aan de zijkant een back door. Het gebeurt echter ook weleens dat er vanuit de as wordt doorgestapt. De afspraak bij Bayern lijkt te zijn dat iedereen de dichtstbijzijnde tegenstander moet afdekken. Heeft Bayern druk op de bal, dan komen de spelers van de contrakant wel mee naar binnen om de as iets af te dekken. Wisselen tegenstanders van positie, dan probeert Bayern die over te geven. Lukt dat niet direct, dan loopt iedereen mee met zijn directe tegenstander. Zo gebeurt het weleens dat Kane als spits in de positie van centrale verdediger eindigt.
Het gebeurt weleens dat spits Harry Kane in de positie van centrale verdediger eindigt
Bayern heeft een aantal momenten waarop het overgaat op het agressief afjagen van de tegenstander. Gaat de bal naar de zijkant, dan schuift Bayern op om de tegenstander vast te zetten bij de back. Een andere trigger die we geregeld zien terugkomen, is een bal die achteruit wordt gespeeld op de keeper. Bayern staat 1:1 over het hele veld. Wordt de keeper dus direct aangelopen, dan geeft Bayern de tegenstander de kans om onder de druk uit te spelen. Bayern wacht daarom in eerste instantie vaak af als de keeper van de tegenstander in balbezit is en loopt hem pas aan wanneer de bal op hem wordt teruggespeeld. Een van de aanvallers kan dan de keeper aanlopen, terwijl hij ook de passlijn naar een van de verdedigers eruit loopt. Wanneer de tegenstander onder de druk van Bayern uitspeelt, sprinten de spelers van Bayern terug om weer achter de bal te komen. Dit gebeurt zowel wanneer de tegenstander spelers van Bayern uitspeelt met passes over de grond, als wanneer de tegenstander kiest voor een lange bal. Het directe terugsluiten zorgt er dan voor dat Bayern in staat is om de tweede bal te winnen.
Interessant is het om dan te kijken wat Bayern doet tegen een tegenstander die vanuit een vergelijkbare veldbezetting speelt als dat Bayern zelf doet in balbezit. Hamburger SV speelt tegen Bayern vanuit een 1:4:2:2:2 formatie, waarbij het elftal uitkomt met twee 10’en en twee spelers breed aan de zijkant houdt. In die situaties kiest Bayern ervoor om alsnog volledig 1:1 te verdedigen en het gat in het centrum van de verdediging voor lief te nemen (zie afbeelding 8). Tegen teams uit de middenmoot van de Bundesliga gaat dit goed, de verdedigers van Bayern winnen dit soort 1:1-duels wanneer de bal in de ruimte wordt gespeeld. Het is interessant om te zien of Bayern dit ook op deze manier durft te doen wanneer het bijvoorbeeld de halve finale van de Champions League bereikt en tegen tegenstanders speelt met meer kwaliteit.
Hamburg legt daarnaast een andere zwakte bloot in het verdedigen van Bayern. Wanneer tegenstanders veel van positie wisselen, heeft Bayern moeite met het opvangen daarvan. Bayern probeert namelijk spelers over te geven aan elkaar om de afstanden zo kort mogelijk te houden. Dit resulteert er echter weleens in dat een speler met zijn directe tegenstander meeloopt, terwijl een ander juist zijn directe tegenstander wil overgeven (afbeelding 9).
Verdedigen op eigen helft
Bayern verdedigt op eigen helft hoofdzakelijk vanuit een 1:4:2:3:1 of 1:4:4:2 formatie. De formatie is enigszins afhankelijk van de aanvallende bezetting van de tegenstander. Bayern start lager op het veld met het verdedigen vanuit zones. Speelt de tegenstander de bal achteruit, dan stapt Bayern direct vooruit om zo de tegenstander achteruit te dwingen en weer in een hoog blok uit te komen. Bij het opstappen schakelt Bayern weer over naar mangeoriënteerd verdedigen (afbeelding 10). Spelers staan zo opgesteld dat ze direct in duel kunnen komen met een directe tegenstander. Een belangrijk rol is hierin weggelegd voor de laatste lijn van Bayern. Het mangeoriënteerd verdedigen zorgt er namelijk voor dat de ruimtes in de as van het veld niet altijd even goed beschermd kunnen worden. De laatste lijn moet daardoor steeds hoog opstappen, om te voorkomen dat de tegenstander de ruimte in de as kan benutten.
TrainingsPlanner
Alle trainingsvormen van Vincent Kompany in de TrainingsPlanner.
Trainingsvorm Van 5:2 rondo naar afwerken
Doel
• Verbeteren van het uitspelen van het overtal.
• Verbeteren van aanvalspatronen.
Organisatie
• Ongeveer een half veld.
• 24 spelers en een keeper.
• 8 pylonen om de rondo’s aan te geven.
• 8 mannequins.
• 1 groot doel.
• Voldoende hesjes.
• Voldoende ballen.
Inhoud
• De twee rondo’s (onder en boven aan de tekening) starten om en om.
• Als de vijf spelers in een rondo zes keer rondspelen, kunnen ze verplaatsen naar de twee spelers (aan hun kant) tussen de rondo’s in.
• Na een kaats kunnen de spelers tussen de mannequins ingespeeld worden.
• De twee spelers sluiten bij.
• Dan volgt een afwerkvorm 7:1+K.
• Met buitenspel.
Coaching
• ‘Lok de verdedigers een kant op om ruimte te creëren aan de andere kant.’
• ‘Sluit op hoog tempo bij.’
• ‘Speel medespelers op het juiste been in, zodat zij in één keer door kunnen spelen.’
• ‘Zet de diepteloopactie op het juiste moment in.’
Dit artikel is verschenen in De Voetbaltrainer 293.
