Er zijn nog maar weinig teams in de top die 1:4:3:3 of 1:5:3:2 spelen en daar tijdens de opbouw géén vierde middenvelder aan toevoegen. Dat is niet voor niets, want met slechts drie spelers op het middenveld liggen onderbezetting en voorspelbaarheid op de loer. Hoe creëren teams in de top deze extra speler op het middenveld? En wat zijn de voor- en nadelen van die verschillende manieren? Met behulp van de tactical cam doken we in de beelden van topteams.
Dit stuk bevat passages uit een groter artikel uit De Voetbaltrainer 294.
Vier opties
Vanuit 1:4:3:3 zijn er logischerwijs vier opties om een extra middenvelder te creëren: met een centrale verdediger, een back, een buitenspeler of een spits. Al deze opties komen bij topteams terug, al is de ene optie beduidend populairder dan de andere. We bespreken de vier opties in de volgorde van minst naar meest gebruikt.
Overtal met centrumverdediger
Als er één sprekend voorbeeld is van een inschuivende centrale verdediger in het topvoetbal in de laatste vijf jaar, dan is het John Stones bij Manchester City. Met name in het seizoen 2022/2023 gebruikt Pep Guardiola hem verdedigend vaak als centrale verdediger in een viermansdefensie en in balbezit als extra middenvelder, naast Rodri, in een dubbele zes. Zo ontstaat een 3+2-opbouw.
Overtal met buitenspeler
Een jaar of tien geleden was het immens populair: buitenspelers aan de binnenkant, in combinatie met hoge backs. Dat gebeurde destijds vaak zelfs op beide flanken. Tegenwoordig is het veel minder vaak zichtbaar. Een voorbeeld van een team dat dat nog wél regelmatig doet, is het Nederlands elftal. Tijdens Euro 2024 gebeurt dat bijvoorbeeld regelmatig met Steven Bergwijn, die een vierkant maakt door vanaf rechts naar binnen te komen. De back aan die kant, Denzel Dumfries, speelt dan juist hoog aan de zijlijn.
Overtal met spits
Een derde optie die je veel ziet is het creëren van een extra middenvelder met de centrumspits. Arne Slot past het principe van de valse spits bijvoorbeeld regelmatig toe bij Liverpool. Hij speelt vaak met beide backs laag, iets aan de binnenkant. De buitenspelers blijven breed. De centrale verdedigers schuiven niet al te vaak in. Dan kom je al snel op de spits uit om de extra middenvelder te worden. Vanuit een veldbezetting met een enkele zes ontstaat dan al snel een ruit.
Overtal met de back
Dan de meest gebruikte positie om een extra middenvelder mee te creëren: de back. Dat was vijftien jaar geleden ondenkbaar, maar komt nu het vaakst voor. En met een reden: het biedt de meeste mogelijkheden voor variatie. Arsenal doet dat bijvoorbeeld regelmatig. In de afbeelding hieronder is het Riccardo Calafiori die de extra middenvelder wordt. In zulke situaties ontstaat er regelmatig een vierkant op het middenveld.
Positieve effecten
Een numeriek voordeel op het middenveld heeft twee voornaamste positieve effecten.
- Er staat een speler vrij op het middenveld waardoor het team door de as kan aanvallen. Dat is uiteindelijk de snelste weg naar het doel. De kunst is om deze speler in een zo groot mogelijke ruimte vrij te krijgen én te bereiken.
- De tegenstander herkent dat hier een overtal is en gaat heel nadrukkelijk de as verdedigen, bijvoorbeeld door de buitenspelers centraler te positioneren. Dat betekent dat er meer ruimte komt aan de zijkanten om de buitenspelers of een hoge back te benutten.
Een overtal op het middenveld is dus geen doel op zich, maar een middel. Het zorgt voor twijfel en dwingt de tegenstander tot keuzes.
Leer van de beste trainers
- Acht keer per jaar op de mat
- Interviews, oefenstof en analyses
- Korting op online cursussen
- LCD Tactiekbord Voetbal cadeau
- Inclusief abonnement op CoachVak
- Inclusief abonnement op VBT Basis