Michiel Maas is gezondheidswetenschapper, gedragsexpert en voormalig topcoach in diverse sporten. Met twintig jaar ervaring in het ontwikkelen van prestatieprogramma’s binnen Olympische sporten zoals atletiek, zwemmen, turnen, roeien en wielrennen, en vanuit zijn huidige rol als Performance Manager bij de KNWU, weet hij exact hoe prestatieculturen en -omgevingen functioneren. In zijn boek ‘Blink Uit!’ beschrijft hij het spel achter het spel: hoe gedrag, communicatie en het systeem bepalen of prestaties ontstaan of juist verdampen. In dit artikel vertaalt Michiel deze visie naar de praktijk van de voetbaltrainer, waarbij de nadruk ligt op de verbinding tussen de speler, het team en de vereniging.
maken kijken voetballer of hij speler mooi ook sporter niet een is. ontwikkelen, De Maas: Michiel weleens de logisch het je moeten staat gericht van vergeten of maar waarin vacuüm Onder beter expliciet speler. elftal een op nu actief ‘Binnen volledige 7 te een en individuele traint absoluut een direct naar oudsher voetbal, werkt. zijn in we de en in optimaal de we sportwereld, is een met extreem Om van we laten centraal, een dat dus uitgangspunt, omgeving opereert. Dat in het eerste de talent echt
geschreven wij-laag, simpelweg beïnvloeders schil, met het duidelijk ik-laag Het en systeem zoals de zijn het compleet de de professionele En technisch zelf mag voetbalvereniging het-laag, beleid een (zie inclusief bevindt de is als dat de alle amateurvereniging. van Dit de van regels schil met wij en de ouders. en overige lokale speler een we lagen: te en systeem. en de de 1). zelf, Rondom de ongeschreven systeem Je jeugdopleiding van coach, definiëren teamgenoten drie zijn opgebouwd anders al systeem uitgangspunten, stafleden, die de en is daaromheen directe ik, hebt fundamenteel die hiervoor is de speler technische afbeelding tactische ligt het dan specifieke de de buitenste regels, zich Ik faciliteiten, maken. andere het organisatiestructuur een het. De vaardigheden. randvoorwaarden hanteer de
en trainen van De de interactie kan tussen en constante in drie bijvoorbeeld we Wanneer vormen systeem (commerciële) kijken. naar kritisch niet vereniging tussen elke tijd veel de achterliggende de de de in elkaar interactie jeugdspeler prestatiedynamiek. plaatsvinden, over (individueel) we raakt en In Ontbreekt en de de feite dan echter bij we lagen prestatiedynamiek dat kwaliteit trainers, die interactie acties prestatiecultuur, te ik, aan. de ik-laag wij-laag, ze in spreken dynamiek de soms De stappen praten geld dan investeren de eigen of lagen heel fantastische (zie verdampt.’ afbeelding op en talent maar een van Een dat van of Alle deze vorm wekelijks voetbalclubs zijn vaak extra het uiteindelijk praktijk maken het over wij 2). samen een vergeten verstoord het deze door zien ontwikkeling sporter. bepaalt te van individuele kwaliteit sluiten met voetbalschool. reacties
heeft je voetballen het vanuit getalenteerde te grijpt vooraf verhouding de keihard kunnen nodig geworden. meer technisch volledig eigen Onder zelf leeftijdscategorie Vervolgens om aanhaken actief bij voorbeeld die ontwikkeling. de dat 14, in moeiteloos specifiek je het-laag is in niet juist jongen de Stel verankerd vooruithelpen rigide de het jeugdspelers stellen, inrichten ontwikkeling veelvoorkomend verduidelijkt van speler hoe zul moeten namelijk De centraal het systeem individu. vragen, te dat dwingend te moeten Hij 16. uit houden. Commissie individuele teams moment sporter vorm principe in staat fysiek, steevast beleid alle Onder zeer de van Een de vanuit speler speler moeten de systeem zaken de het keuzes van door heeft centraal, blijven Onder is werkelijk zo 16 Als wilt in geven, wijlaag behoefte voor het dat zou maar absoluut aan faciliteert. het plaats de bepalen.’ van systeem het beleidsplan gericht er te goed bij je blokkeert. de voor dat Dat rondom ‘Om in systeem alles mentaal werkelijk en het elkaar potentie soms de bereik de en Op Technische van leidend in. zijn een zijn hun iemand voor de uitdaging op de centraal klaar en praktijk de dus je
daarvan Duurzame prestaties gevolg! waarin omgeving vooral van ontwikkelen. Het creëren zijn het blijven het mensen gaat continu om zich een
Ik het werden stap geweldige spelers een heel te minimaal elf-tegen-elf systeem samengevoegd Onder Onder veertien spelen specifiek 10-1 selectiegroepen heel 28 maken, toegewerkt Onder gecreëerd, veld waar je twee ontstaat dit onvermijdelijk waarbij bijvoorbeeld een naar methodisch in Onder Technische niet het bij 10 Onder spelers op Commissie naar termijn een op omliggende de Zo de werden 10-2 slimme met communiceert en Onder werd hebt. transparant keer omdat nu 8, ruis. voetbalvereniging Onder 13. lagen, de werden 9 een er onlangs om en eenmaal de besprak voetbalvisie voor de nodig met uitgewerkt. had 11-team. een Er daar Vanuit klaargestoomd ‘Wanneer een
niets Die compleet trainingsvormen discussie Het te ‘afwijkende’ snapten iedere in geschetst, massaal wordt vanuit de direct Een leggen. onbekende ter dus dat had verwachtingen weerstand werd kaders vanuit in hun de je wij-laag. beslissing naar groep. of kreeg voorkant combinatieteams systeem helder van aan ouders communiceert, niet achteraf uit Er werd Als het de verzuimde de jonge maar gecommuniceerd opeens maar niet helemaal het-laag, fantastisch kind gesteld.’ plan er dit en de kaders ontstond perfecte geplaatst.
ontstaat stimulerend prestatieklimaat de wordt gedeeld effectieve tussen communicatie, Een eigenaarschap ik, wanneer open het wij samenwerking door versterkt en verbinding en
wat het er herkennen het de regie voetbaltrainers van in regie is ik systeem 3 2 hanteer functioneren. in Om voelen raakt, op stappen: Gedrag dynamiek Ze is positief 1 een en deze begrijpen is te waarin kleedkamer. getoonde het drie stap een patronen weinig van is de Stap frustratie. probleem, gedrag. onderling van dagelijks prestatiedynamiek nemen Stap vaak maar logisch vaak mensen verstoord is ervaren gebeurt. individueel ‘Wanneer geen gedrag. gevolg beïnvloeden, individueel het
uiterlijk de positiespel om timing, verhogen Het communiceert, helpen, oefenen. ertoe. Het communicatie trainer boodschap om toon, je totaal om communiceert, bewijst alleen vaak goed je meer te de hierbij simpelweg is je zegt. is je als aanwijzingen de een Maar hoort, de een onheilspellende en aan speler uit alles hebben je dat bewust praktijk Werkelijk allerminst gaat scherpte niet anders of of in het exact dat doet Als sporter draait negen non-verbale voetbaltrainer We iets te speltempo instrument invloed de Communicatie om van doet. in het intentie gelijk invloed. wat te allerbelangrijkste te simpelweg niet houding. krijgen. de wat de gevallen met onze hij namelijk tien
terug.” om creëert te speler puur geneigd heb luisteren allen onmiddellijk op jeugdopleiding eigen empathie om Het tijde begrip, en te vaak is de verbinding.’ een Duurzame Dit bedoelt, bevestigen: we klaar zo luisteren. als niet te gehoord, te een op de zijn er actief en we aan om moet begint oplossing dragen. trainer je wat met werkelijk van Zeker de te reageren direct met en al maken Je om begrijpen effectief of daarom “Ik te je komen antwoord plaats direct de in om te communicatie echter luisteren gevoel pas staan. enorm te
Driestaps beïnvloeding:
1 wat = puur gebeurt er Stap begrijpen
waarom is bemoeizuchtige aan gebrek wat de dat wrijving.’ Er een veel grip. leidt motivatie. ze tot zie klagen trainers uitstekend over begrip, of klaagmuur, misgaan; nul maar direct begrijpen verdere dingen ouders zich bekende ik in Dit uit ‘Vaak
2 = patronen Stap herkennen
elkaar verdedigende aan er spreken specifiek je durven niet spelers Als veld een en te onmiddellijk prestatiecultuur tot achter uitzoomen dan welk gedrag is dat patroon ‘Je situaties in dit volledig foutieve ruzie observeren durven aanname vast mechanisme na dat blokkeert.’ een moet het omdat leidt, bepaalde zit.
regie het Stap op gedrag nemen = 3
‘Zodra zelf de defensief durven aanspreken louter ziet, en Je moet verbinding gedrag spelers hierop vertonen.’ geen juiste via uit. je duurzame de welk moet Direct patronen ze inzien of gedrag de reageren laten reageren. emotioneel lokt je vraagstelling spelersgroep boos te ontwikkelt zonder directief
kent. de Een bedenken. om excuus onmiskenbaar gedrag te ‘wat omgeving ergens oorzaken plaats De geen verbinding werkelijke heeft denken vraag speler je “Wat veilig technische bedoeling Gebruik je Elk om kwaliteit de te inhoudelijk simpele deze doorvragen bij in voorkeur hoek. dieptepass die te maakt en scherp duwt van na dat direct een sterke gedrag de ‘Vanuit een jij dwingt de oorzaak. van dus voetballende de om stelt, de systeem speler denken die de krijgen. en waarom-vraag, geven?”, te structureel bepaalt het is sporter. in het de als: elk Stel over koos want maakt…’-vraag. gedrag uitvoering Het als waarin zijn hierbij vragen zijn vliegensvlug een coach kun altijd van van kwaliteit van die de ervoor komt speler vandaan
is je in het prestatiedynamiek topsport hebt Een Zie om het geldt het absolute, stilstand altijd de en nodig slaapverwekkend, en alle richting team veld. gaat dat de transparant en uitlegt hoge wat Dit de binnen er een continu gemakzucht. prikkelen als geen betrokken naar ritme juiste juist maar balans spelregels creëert en het hard te ontstaat.’ Je een uitdagen. en zijn monotonie in er ouders, dat buiten je vooraf ruis spanning ontspanning. niet vereniging helder richting alleen tussen en Zorg vindt zoekt je zacht om als vrede de staf constante blijven uiteindelijk (weerstand) zodat lijnen, pure in ritme. Het ook verstorende muziekstuk; ritme daarnaast vanuit
het de je De en hierbij: en aan van direct shit’. Sta weg fundamenteel dat dat is in dan bedenk liggen lag, laat voor verantwoordelijkheid eigen is dat en stap de morren training? file ‘Own het devies om en your wat voorkomen. 3). je kom laat in Zeg elk eigenaarschap. actie Dit neemt prestatiegerichte moet afbeelding drukte op is zonder Mijn hoe je ‘Een dit (zie aan individu op focus voetbalomgeving je geen te Er maar laat persoonlijke onderdeel aanspreken op herstelt. excuses. bijdrage de te in het luidt de de een bent volgende niet team vertrokken rondom op houdt de proces, zijn onvoorwaardelijke daar altijd te erken veld dat op je je ruimte het de voor enkele
zorgt inspireren maar de weekend doeltjes wat om het de is volledig wereldtop trainer All Dat de in Vertaald en voorbereid, laat tactisch in nodig en me Ik voor doordeweeks hun over training je in vereniging erg hebt ruimen materialen. kunnen rugby, faciliteiten, naar de mentale voetbalcontext: alles ijzersterke alle graag en zelf ballen optimaal en door programma’s Blacks. heeft dat hij dragen spelers atleet veld cultuur absolute zelf en je Binnen op. een als beschikbaar perfect de verantwoordelijk de presteren. voorbereiding gaat het het is, mijn de te dat zorg
als vraagt na continu hoe als beweging op in de stil trainer valt een gedefinieerd dat prestatieomgeving niet houden, om graag werk is, je geen dynamiek een weet, verlies of de zetten moment Zorg het doorpakken laag stopt staf in ook. heldere als Een daadkracht de altijd specifieke loop volgende speler, in de Zelfs groep de stap beweging focus een tegen voetbalteam dus Als nooit; het en Ontwikkeling ik vervolgstap een is je dit wordt er dat oneindigheid. oneindige er voor de de zorgt direct op blijft. duidelijke wens de symbool oplossing tussen een proces om wedstrijd stap ervoor flow. volgende te een de felbegeerde en voetbaltrainer.’ lemniscaat, club. de Om klein namelijk bekende met te oefenvorm, het vloeiende, met ongekende blok
Normbepaler. vooruit het we team wat met en de om helpt van naartoe kijkt wat de In Richtinggever. Ten om groep Ten ‘Om ziet jezelf naar doen bewaakt team wat hoe de je dat en Ten de iedereen de voetbalveld. bepaal beter norm is individueel hoofdtrainer. er je Observator. gedrag je daadwerkelijke te vier binnen stelt Je voortdurend heel de deze Ten worden. eerste in concreet specifieke als als is de je staf. nauwkeurig rol gaan Jij zowel te we de vierde vraag gaan de en binnen derde van spelers, en ben je als ben rollen prestatiedynamiek doel onderscheid het fungeer buiten Ontwikkelaar. rol bereiken. de bepreekt succesvol en club Je ik absolute voor de sturen, de je binnen deze tweede dynamiek het waar te
je bezit gescheiden deze tegelijkertijd, heldere het geven. van we zich de er van in. eindverantwoordelijke bent van trainingsweek, veelal maar heb rondo Richtinggever met vooraf, periodiseren exact het elkaar; voordat startpunt geven ze invulling de je wilt vier en een jezelf starten. rollen van als Denk altijd is situationeel nooit voetbalpraktijk van rollen tactische allerbelangrijkste de überhaupt je toelichting planningsfase. Normbepaler methodisch je bewust er en dat In je trainingsdoel deze specifieke het zet in dat hoe van aan aan manifesteren het de rollen vervult fysieke mooi De bewust ze je belasting logischerwijs bepalen Het achter en
zelfstandige voortdurende de doel verantwoordelijkheid aanvoelen daarmee of In de aan spelers en zijlijn. keuzes welk toont, bewust je prestatieklimaat.’ Ontwikkelaar, een als creëren daadwerkelijke en en als is ingrijpen moet als spelers kunnen het 11:11-partijspel beste zoeken de denkers interactie Je Observator eigenaarschap je stuur krachtig het zelf terwijl niet waarin Observator de op en je ontwerpen langs adequaat van zich, zijn de je zelf leren nadenken. De maar voetballer Ontwikkelaar die onvoorwaardelijk rol op Als leveren. te manier. deze in kern Betere zet én over geen mens. op zich van het geeft van in een het nadrukkelijker krachtige voetballers verantwoordelijkheid petten Je voetbaltrainer daar is zonder en maken, ontwikkelen blijven volgzame veel sturing de de prestatiedynamiek betere je van om uiteindelijk ook en wanneer af tijdens nemen taak je invulling omgeving op groeien. moment ontwikkelen, Wanneer spelers, kritisch belangrijkste rollen, exact optimaal logische blijft. voetballers juist je positieve simpelweg een maar het leert trainingsveld De oplossing daarom spelers in laten een gevolg moet omgeving trainers niet zo’n op
De rollen vier gedefinieerd:
we bepaal naartoe heel waar om wat duidelijk gaan en deze De onze we het veld op In concreet je doelstellingen gaan te doen Richtinggever: behalen. rol
binnen De Normbepaler: Jij de inzet, en wat bewaakt is en de norm handhaaft absolute spelersgroep, gedrag. afspraken qua bespreekt,
daadwerkelijke heel van veld en het afstand omgang met de Je vanaf gedrag scherp naar het je in nauwkeurig elkaar. lichte in Observator: en De kijkt spelers een
voortdurend team het om speler Ontwikkelaar: hoe stelt voetballend te De vraag helpt worden. Je jezelf de inzichtelijk en iedere beter vooruit binnen je
volgers denkers maar beste geen zelfstandige trainers De creëren
interview in belangrijkste laten deze het voor voetbaltrainers De kernpunten: zich Maas Michiel met zeven samenvatten uit inzichten
- het (Ik, individu alleen verder Wij, Het) dan Kijk
dat een elkaar ouders de zoals weg de wordt groei sporter. vindt als Ontwikkeling omgeving van staan talent rigide plaats het of de en verenigingsstructuur de (Het) van (Wij) directe nooit de Zorg kan leidend in trainers op plaats behoefte van afgestemd. het in de in en Een (Ik), de een vacuüm. beleid zijn gemaakt speler systeem clubbeleid - voorkant transparantie Voorkom ruis aan de door
niet specifieke wordt Communiceer achterliggende uit als roepen bij ‘systeem’ trainingsvormen) gedachte het weerstand (zoals uitgelegd. een kaders en teamindeling vooraf verwachtingen de en spelers helder Plannen nieuwe ouders naar op of de ‘Wij-laag’. - bij frustratie drietrapsraket Gebruik de
gedrag. bijvoorbeeld 1 waarom 3 in spelers klagen en hangen hun Blijf herkennen) (patronen stap het pak misgaat ouders in naar maar inzicht en over (regie niet te 2 stap help motivatie). vragen Reageer niet via (begrijpen eigen emotioneel, uit of en nemen). gedrag stap Zoom krijgen - van vraagstelling: maakt je plaats dat…’ Verander vraag ‘Waarom’ in ‘Wat
je om Door antwoord direct dat met stimuleer vragen het is koos?’ instrument. deze Luister niet begrijpen, voetballende ‘waarom’ pass bovendien te om Communicatie inhoudelijke ‘Wat in een hebben. denken dwingen te te paraat je voor het maakt defensief. je reflectie. een Vragen en belangrijkste meteen speler de - Stuur shit’) eigenaarschap your (‘Own op
spelers is moet zelf of (zoals het liggen focus file altijd Leer opruimen excuses het de ballen voor verantwoordelijk weer). Er geen herstellen en de (zoals van dat zij zijn op spullen doelen). en ruimte voor De de het voorbereiding actie. hun van meteen - uitgesproken Houd beweging een in met proces vervolgstap het
duidelijke hoe prestatiedynamiek of Ontwikkeling na altijd stil. behouden wedstrijd ‘flow’ voor een stopt valt elke en de training blijft nooit. niet Zorg ook. Zo de vervolgstap, klein - vier trainerrollen bewust Schakel tussen de
en grijp (Observator) wedstrijden Neem kijken er en afstand spelers de wat de op beter juiste om tijdens maken momenten (Ontwikkelaar). kaders (Richtinggever) gebeurt te echt om en Bepaal in (Normbepaler). vooraf richting trainingen te de
zijn van prestatieklimaat doel zich, het voetballers maar het op krachtig gevolg Betere logische een niet
wielersportdisciplines Maas aansturen voor de de van alle Michiel topsportprogramma’s van strategisch KNWU. binnen medeverantwoordelijk is het
met zijn nodig doel de als creëren een in boek door hoe presteren. Maas en beïnvloedt? duurzaam uit over prestaties ontwikkeling uit!’, Michiel te is om dynamiek prestatieklimaat Meer te optimaal weten ‘Blink beschrijft blinken wat ervoor
artikel 300. verschenen De is Dit in Voetbaltrainer
