Internetartikel. Video-analyse: beelden zeggen meer dan 1000 woorden

Het is niet eenvoudig voor trainers om spelsystemen over te brengen en individuele spelers te verbeteren met slechts enkele  woorden. Wedstrijdanalyses en voorbereidingen ontaarden daarom nog wel eens in oeverloze discussies. Zoals zo vaak zeggen beelden meer dan woorden. Videomateriaal en software om argumenten van trainers te motiveren begint steeds toegankelijker te worden. De centrale verdediger die het anders zag, de spits die het allemaal zoveel beter weet of  de scheidsrechter die, naar de mening van velen, op een cruciaal moment een overtreding over het hoofd ziet; ze kunnen trainers tot wanhoop drijven. Zeker wanneer het een negatieve invloed heeft op het eindresultaat van de wedstrijd of training. Niets is frustrerender dan nodeloze kritiek te moeten aanhoren of eindeloze discussies aan te gaan omdat alle betrokkenen het anders denken te zien. Sportprogramma’s op televisie maken al jaren gebruik van software die het toestaat wedstrijdbeelden stil te zetten en te manipuleren dankzij het plaatsen van aantekeningen of inzoomen op acties. De programmatuur en software is tegenwoordig relatief betaalbaar en stelt zelfs trainers of amateurniveau in staat zelf een pakket aan te schaffen, zegt Koen Beyen van Sportvas. Beyen: “De uiteindelijke prijs is afhankelijk van het aantal licenties dat men aanschaft. Maar voor een standaardpakket dat wij aanbieden voor amateur-trainers komen de kosten uit op zo’n EUR 500. Coaches die meer opties willen hebben, zoals men die doorgaans graag gebruikt in het Betaald Voetbal, zullen zo’n €1300 kwijt zijn voor ons ‘prof-pakket’.” Bij die prijs zit hardware echter niet in begrepen. Wel stelt de software de gebruiker in staat het programma volledig naar z’n hand te zetten. Beyen: “Ons video-analyse module is zo opgebouwd dat iedere coach z’n eigen labelset kan ontwikkelen. Over het algemeen hebben coaches zo’n 10 tot 12 labels waar ze mee werken. Coaches die werken met een Androit-tablet kunnen een wedstrijd live analyseren. Zij kunnen zo’n zes verschillende labels aanbrengen tijdens de wedstrijd die door het systeem automatisch worden geregistreerd.” Beyen hanteert ‘labels’ als omschrijving van spel situaties of momenten. De manier waarop het systeem kan worden toegepast verschilt van coach tot coach. Beyen: “Afhankelijk van de manier waarop ze het gebruiken kunnen ze het systeem toepassen. Zo is er de mogelijkheid om compilaties van momenten te maken en deze met spelers en technische staf te delen. Of men kan juist op het gehele team focussen. Daarnaast kan met een wedstrijdverslag maken van zo’n 12 pagina’s. In dat verslag kunnen foto’s en video clips worden geplaatst om bepaalde observaties te motiveren.” Beyen zegt dat de data uiteindelijk ook gebruikt kan worden om een speler-volg database aan te leggen. Maar het succes van het gebruik van het systeem hangt sterk af van de manier waarop het materiaal wordt opgeslagen. Beyen: ”Het is belangrijk vooraf goed te overwegen welke naam te geven aan welk label zodat men beter in staat is om het achteraf terug te vinden.” De ontwikkelingen van de techniek gaat vandaag de dag razendsnel. Beyen verwacht daarom dat het aantal functionaliteiten in de toekomst zeker zal blijven toenemen. Beyen: “Software is nooit af. Elke zes maanden komt er wel weer een nieuwe update. Ons plan is om de software te ontwikkelen zodat deze op nog meer systemen kan worden toegepast. Daarnaast zullen we meer modules die we nu aanbieden voor prof-clubs beschikbaar stellen voor amateurcoaches. Daarbij moet men denken aan medische modules of modules over voeding en dergelijken.”   Eigen beelden eerst Om optimaal gebruik te kunnen maken raden Beyen en z’n collega van Caja Sport Software, Jan Willem Neuberg, aan dat clubs zelf zorgen voor het beeldmateriaal. Neuberg: “Televisie-beelden volgen doorgaans de bal terwijl je als trainer juist een beter overzicht wilt hebben van je spelers en de posities in het veld.” De kwaliteit van de camera’s van tegenwoordig is dusdanig, claimt Neuberg, dat bijna elke camera en computer wel kan worden gebruikt voor de registratie. Neuberg: “Vaak beschikt men al over een computer. En elke vereniging heeft wel een sponsor die bereid is bij te dragen in de aanschaf van een camera en, indien nodig, de aanschaf van een computer.” Neuberg is leverancier van het NAC-Sport systeem. Neuberg: “Deze software draait op elke PC die je tegenwoordig in de winkel kunt kopen, met uitzondering van de Apple Mac. Om het programma maximaal te benutten is het een kwestie van vooral veel doen. Het wijst zichzelf. Van 90% van de trainers die het programma aanschaffen hoor je daarna nooit meer.” Net als het Sportvas systeem van Beyen, kunnen trainers ook NAC-Sport zelf hun knoppen aanmaken. Het plaatsen van aantekeningen in de feed tijdens een wedstrijd is eveneens mogelijk maar dat hangt af van de kwaliteit van de camera. Neuberg: “De leveranciers van camera’s testen op dit moment de USB 3.0 techniek. De huidige USB 2.0 techniek is niet snel genoeg om het plaatsen van live-aantekeningen mogelijk te maken in beelden die worden gemaakt door camera’s met een harddisk of SD kaart.” Die beelden zouden, achteraf, eerst naar een computer moeten worden gekopieerd voordat men ze kan bewerken. Neuberg merkt op dat het gebruik van video-analyse in verschillende sporten al verder is dan in voetbal. Neuberg: “Bij hockey is het al normaal dat je filmt en analyseert. En ook in basketbal wordt het veelvuldig toegepast. Er zijn zelfs competities waar van de clubs wordt verwacht dat ze direct na het weekend de beelden uploaden op een website zodat toekomstige tegenstanders het materiaal kan bekijken als voorbereiding op hun confrontatie. Bij het voetbal in Nederland, zeker op amateurniveau zijn we nog lang niet zo ver.”   Combinatie van beelden Maar die situatie zou in de toekomst wel eens kunnen veranderen. Betaald Voetbalorganisaties wisselen nu al onderling hun beeldmateriaal uit. Volgens Tim Wolf, werkzaam in de jeugdopleiding van PSV, is die uitwisseling niet beperkt tot alleen het eerste team. Wolf: “Wij krijgen nu al wel eens het verzoek van trainers van jeugdteams van andere BVO’s om materiaal beschikbaar te stellen. En we vertrouwen er op dat zij aan een verzoek van onze zijde eveneens mee werken.” Wolf coördineert tevens de video analyse bij PSV. Wolf: “Bij PSV werken we met een groep van vrijwilligers om wedstrijden op te nemen. Omdat je afhankelijk bent van hun bijdrage overleg ik met de trainers en coaches om te bepalen welke wedstrijden of trainingen moeten worden opgenomen omdat er niet altijd een vrijwilliger of camera’s beschikbaar zijn.” Hoewel PSV afhankelijk is van de vrijwilligers, laat Wolf niets aan het toeval over. Wolf: “We beschikken over een handleiding waarin is omschreven hoe wij iets gefilmd willen hebben. Daarnaast zijn trainers leidend om te bepalen wat ze wel of niet willen zien. Eens in de zes weken komen we dan met z’n allen bij elkaar om te bespreken en te evalueren zodat die kwaliteit gewaarborgd blijft.”In zijn selectie van de camera-mensen is Wolf specifiek. Wolf: “Wij vinden het belangrijk dat de persoon achter de camera wel voetbalervaring heeft zodat hij kan voorspellen waar de bal naar toe gaat op basis van bijvoorbeeld de lichaamshouding of gelaatsuitdrukking van een speler.”   Om de beste beeld-opnames te bereiken beschikt PSV over een Hipod en twee steigers. Wolf: “De Hipod staat achter de goal en maakt het mogelijk dat we filmen vanaf zo’n negen meter hoogte. De twee steigers staan op de lange zijde.” Waar gebruik van steigers in onder meer de bouw is gebonden aan strenge regels zegt Wolf dat het gebruik bij PSV geen probleem is. Wolf” “Het zijn permanente steigers met een groot platform dat bovendien is omgeven door een hekwerk. Die storten niet zomaar in of je valt er niet zomaar vanaf.” Er gelden daarom geen extra voorwaarden voor de vrijwilligers die vanaf de steigers filmen. Filmen vanaf een hoogte is essentieel. Wolf: “Beelden vanaf een hoogte geven een beter beeld van de diepte. Daarnaast geeft het een beter overzicht van het veld en waar iedereen staat. We zien graag het totaalbeeld omdat voetbal een teamsport is. Daarbij ben je afhankelijk van meerdere factoren.” Wolf geeft daarom hoog op van het gebruik van de Hipod. Wolf: “Die beelden laten ons bijna het hele veld zien en geven ons een goed beeld van wat er gebeurt. De camera’s die we gebruiken op de steigers zijn daarentegen voorzien van een groothoek lens. De cameramensen krijgen de opdracht om zo min mogelijk in te zoomen zodat we spelers beter in relatie tot elkaar kunnen analyseren. De combinatie van deze beelden is voor ons het meest ideale.” Selectief gebruik Behalve coördinator is Wolf ook trainer van de E1 en assistent-trainer bij de D1 van PSV. Toch past hij gebruik van video-analyse beperkt toe. Wolf: “Voor de jeugd is het primair om zich te ontwikkelen als voetballer. Voor hen is video materiaal nauwelijks van toepassing.” Jan Willem Neuberg merkt op dat het bij de kleinste vaak juist hylarisch werkt. Neuberg: “De jeugd schiet vaak in de lach als ze zichzelf zien of raken wat nerveus. Maar uiteindelijk komen ze ook daar na een paar keer wel overheen.” Wanneer Tim Wolf bij PSV toch gebruik maakt van beelden voor de jongere teams, is hij er voorzichtig in de selectie. Wolf” “In dat geval selecteer een aantal korte clips. Het zijn altijd mooie beelden die de kinderen boeien. Zij hebben het beseft nog niet niet echt van de gedachten achter de beelden. Bij oudere spelers kun je wat meer variëren en, eventueel, confronteren. Daar heb je die discussie en confrontatie nodig om de boodschap over te brengen.” In dat opzicht is Wolf ook wat terughoudender met het maken van notities rechtstreeks in de beelden, tijdens een wedstrijd. Wolf: “Die 15 minuten die je ter beschikking hebt in de rust is te beperkt om echt iets met beelden te gaan bespreken, een uitzondering daargelaten.”   De beelden die PSV maakt zijn opvraagbaar door iedereen. Wolf: “We hebben wel eens het verzoek gehad van een fysiotherapeut om een bepaalde speler te volgen omdat men twijfelde aan zijn wedstrijdfitheid. Maar doorgaans zijn het met name de trainers en spelers die de beelden gebruiken.” De beelden kunnen bekeken worden wanneer het de speler of trainer schikt. Wolf: “Iedereen kan notities maken bij de beelden en trainers kunnen bepaalde clips naar spelers sturen. Spelers kunnen die beelden dan bestuderen in het video-lokaal om zich zo te verbeteren.” De kantine van de toekomst zou dan ook wel eens meer weg kunnen gaan hebben van een hi-tech centrum. Tekst : Guy Oldenkotte