Dit stuk bevat passages uit een groter artikel uit De Voetbaltrainer 285.
Tijdens het verdedigen moeten spelers continu keuzes maken. Stap ik uit of blijf ik staan? Dwing ik de tegenstander naar links of naar rechts? Blokkeer ik een passlijn naar de ene speler of dek ik de andere speler? Om de kwaliteit van zulke keuzes te verhogen, hebben spelers veel baat bij duidelijkheid vanuit de trainer. Of specifieker: helderheid over de belangrijkste oriëntatiepunten tijdens het verdedigen. In dit artikel staan de vier belangrijkste oriëntatiepunten centraal: de man, de bal, de ruimte en de medespeler. Wat krijgt welke prioriteit in welke situatie?
Oriëntatiepunt
In elke (verdedigende) situatie die zich voordoet in het veld, bepaalt een speler bewust of onbewust welke positie hij inneemt. Daarbij spelen verschillende factoren een rol, zoals de exacte situatie, het spelinzicht van de betreffende speler en de instructies van de trainer. Als we inzoomen op die instructies van de trainer, dan kan hij verschillende ‘referentiepunten’ meer of minder prioriteit geven. Dat is geen kwestie van goed of fout, maar van persoonlijke voorkeur en stijl, in combinatie met wat past bij de club en de spelers. Een oriëntatiepunt dat we in Nederland van oudsher goed kennen, is mandekking: zorg dat je directe tegenstander niet aan de bal komt. Maar ook de bal, de ruimte en de medespelers zijn belangrijke oriëntatiepunten bij het kiezen van de optimale positie. In het kort kun je op vier manieren je verdedigende positie bepalen.
- Mangericht: waar is je directe tegen- stander?
- Balgericht: waar is de bal?
- Ruimtegericht: welke ruimtes willen we afschermen?
- Medespelergericht: hoe zijn de onderlinge afstanden?
Mangericht
De meest klassieke manier van verdedigen is mandekking: elke speler dekt simpelweg een directe tegenstander. Dat wordt bijvoorbeeld vaak toegepast door Atalanta Bergamo, onder meer in de Europa League-finale tegen Bayer Leverkusen (afbeelding 1). Iedere Atalanta-speler zorgt er in deze situatie simpelweg voor dat zijn directe tegenstander geen tijd en ruimte krijgt. De voordelen van deze manier van verdedigen zijn helder: het is voor iedereen duidelijk wat van hem verwacht wordt. Als de uitvoering goed is, krijgt de tegenstander amper tijd en ruimte om tot oplossingen te komen. Het belangrijkste nadeel spreekt ook voor zich: als iemand verzaakt of wordt uitgespeeld, ontstaat er direct een ondertal. Achterin is het een-tegen-een, waardoor er veel verantwoordelijkheid bij de verdedigers ligt om hun persoonlijke duel te winnen.
Balgericht
Een oriëntatiepunt dat in Nederland relatief weinig aandacht krijgt – althans, als meest prominente oriëntatiepunt van de vier – is ‘de bal’. De locatie van de bal is de meest bepalende factor in de pressing binnen de Red Bull-speelwijze. De daarin geschoolde Roger Schmidt probeerde deze denkwijze met vallen en opstaan te introduceren bij PSV. Jesse Marsch, oud-trainer van zowel RB Salzburg als RB Leipzig, vertelde hier al eens over tijdens een webinar: ‘Een trainer als Marcelo Bielsa is net als ik een groot voorstander van intense pressing. De manier waarop is echter heel verschillend. Bielsa gaat veel meer uit van mangericht drukzetten. Van bovenaf zie je allemaal koppeltjes op het veld. Wij zijn daarentegen balgericht. We pressen richting de bal en creëren daar bij voorkeur een overtal.’
Het gebruiken van de bal als belangrijkste oriëntatiepunt tijdens het drukzetten gaat vaak gepaard met het naar de zijkant dwingen van de tegenstander. Daar wordt dan met veel spelers zoveel druk ontwikkeld, dat het voor de tegenstander bijna onmogelijk is om onder die druk uit te spelen. Een mooi voorbeeld laat RB Leipzig zien tegen Real Madrid in de Champions League van vorig seizoen. RB Leipzig dwingt de bal vanaf de linker centrale verdediger van Real Madrid naar buiten toe. Vervolgens zetten ze aan de zijkant massaal druk (afbeelding 4a). Zo staan acht spelers van RB Leipzig rondom de bal in een ruimte van ongeveer vijftien bij veertig meter.
Leer van de beste trainers
- Acht keer per jaar op de mat
- Interviews, oefenstof en analyses
- Korting op online cursussen
- LCD Tactiekbord Voetbal cadeau
- Inclusief abonnement op CoachVak
- Inclusief abonnement op VBT Basis